Dossier Dossier | Dierlijke zijstromen voeden de bio-economie

19/02/2026
collage 2

Onze groeiende bio-economie wordt gevoed door biogebaseerde grondstoffen, maar waar komen die vandaan? Bij natuurlijke en duurzame biomassa, denken we vaak in de eerste plaats aan plantaardige grondstoffen. Maar het aanbod is veel breder en omvat ook heel wat grondstoffen van dierlijke oorsprong. Hiertoe behoren niet alleen slachtbijproducten zoals kippen-, koeien-, en varkenspoten, koppen, staarten, botten, ingewanden en pluimen… maar ook eierschalen, reststromen uit melk, haren en wol, mest of urine en allerlei nevenstromen uit de visserij zoals huiden, schubben, schalen…

In dit dossier focussen we op een selectie dierlijke grondstoffen die vandaag al gevaloriseerd worden in diverse sectoren of waar het onderzoek naar duurzame toepassingen zich al in een vergevorderde fase bevindt. Binnen dit thema verscheen eerder ook al het B2BE dossier: Slachtbijproducten als basis voor biogebaseerde processen, waarin ingezoomd werd op de nevenstromen die vrijkomen bij het slachten van landdieren.

wei poeder

Reststromen uit melk

In de zuivelindustrie ontstaan er heel wat bijproducten die voedingsverwerkende bedrijven nog maar moeilijk vermarkt krijgen. Karnemelk is een mooi voorbeeld van een bijproduct dat bij de traditionele boterproductie ontstond na het karnen van de melk. De karnemelk werd vaak nog gebruikt in andere voedingstoepassingen, bijvoorbeeld om typisch streekproducten te maken zoals mattentaarten, of ‘toatjespap’.

Maar interessanter voor dit dossier is ‘melkwei’. Melkwei of kortweg ‘wei’ ontstaat bij het maken van kazen en is het product dat overblijft na het stremmen van de melk. Het wordt gebruikt in voedingssupplementen, sportvoeding of diervoeding, want de eiwitten en aminozuren die in wei achterblijven, hebben een erg hoge voedingswaarde. Daarnaast kent het ook toepassingen in cosmetica, farmaceutische middelen of bij de productie van bioplastics.

Hieronder enkele interessante bedrijven die al aan de slag gingen met wei-eiwitten:

Voedings- en voederindustrie

  • De grote Nederlands, Duits en Belgische zuivelcoöperatie FrieslandCampina ontwikkelde een proces om de hoogwaardige eiwitten uit wei te halen. Ze brachten zo een eiwittenconcentraat van 90% op de markt. Het ontwikkelingsproces op zich is niet uniek, maar de grootste uitdaging ligt in het produceren van een stabiel eindproduct – met steeds exact dezelfde eigenschappen en bestanddelen. Gedroogd kan het eiwitpoeder verwerkt worden in kinder- en babyvoeding.
  • Ook het Deense Arla Foods en de Belgische zuivelcoöperatie Milcobel startten in 2024 met de opwaardering van wei die vrijkomt bij de productie van mozzarella en Griekse yoghurt. Ze gebruiken het in o.a. proteïnebars, shakes en soda’s. In het Verenigd Koninkrijk vond Arla al tientallen jaren geleden een nieuwe afzetmarkt voor wei bij enkele lokale bierbrouwerijen. Ook de Nederlandse Brouwerij Dampegheest ging al aan de slag met wei. De eiwitrijke en romige textuur van wei geven het bier een unieke smaak. In België liepen er al enkele lokale projecten en in de regio Geraardsbergen ontwikkelden studenten een wei-bier met de naam ‘Matje’ op basis van de wei die ontstaat bij het maken van ‘matten’, grondstof voor de typische mattentaart.
  • Recent werd ook een interessante samenwerking aangekondigd tussen Milcobel en de Nederlandse startup NoPalm Ingredients. NoPalm zal het overblijvende weipermeaat – het restant van de wei nadat de eiwitten eruit gehaald zijn - verwerken tot lokaal geproduceerde, duurzame oliën en vetten die als alternatief voor het gebruik van palmolie kunnen dienen in verschillende toepassingen, zoals voedingsmiddelen en nonfood-producten.
  • Diervoederproducent Duynie Feed gebruikt de kaaswei als grondstof voor voeders specifiek voor (jonge) varkens. Het bevat veel aminozuren, is eiwit- en lactoserijk en gemakkelijk te verteren.

Cosmetica en verzorgingsproducten

  • Verschillende cosmeticabedrijven en producenten van verzorgingsmiddelen verwerken wei in hun producten. Zo mengt de Duitse natuurcosmeticafabrikant Bioturm wei samen met plantaardige bestanddelen voor het maken van badolie.
  • Het internationaal bekende merk Clinique voegt gezuiverde wei - in sterk geconcentreerde hoeveelheden - toe aan anti-aging producten omdat het de aanmaak van collageen en elastine boost.

Biogas

  • In het Verenigd Koninkrijk werken verschillende kaasfabrikanten – zoals Yorkshire Wensleydale Creamery of First Milk - samen met lokale biogasinstallaties. Wereldwijd zijn er verschillende soortgelijke installaties te vinden in bijvoorbeeld Frankrijk, Italië, Amerika, en Canada. Op deze manier wordt de wei-reststroom uit het kaasbedrijf rechtstreeks omgezet in lokaal geproduceerd biogas.
eggshel

Eierschalen als grondstof

Ook eierschalen zijn voor de bio-economie een interessante reststroom van dierlijke oorsprong. Eierschalen bevatten heel wat waardevolle bestanddelen. Toch laten bedrijven ze nog al te vaak links liggen. Elk ei bevat ongeveer 12 g eierschaal en die schalen bevatten veel calcium. Daardoor kunnen ze gebruikt worden als bodemverbeteraar, als kalkbron in diervoeding en in cosmetische toepassingen of als vulmiddel voor plastic of bouwtoepassingen... Natuurlijk moeten de schalen eerst enkele voorbereidende bewerkingsstappen ondergaan, zoals schoonmaken en drogen, vooraleer ze in deze brede range aan toepassingen ingezet kunnen worden.

Voorbeelden van ei-verwerkende industrieën waar veel schalen vrijkomen zijn enerzijds de voedingssector en anderzijds de pluimveesector zelf. Het gaat dus niet alleen om de lege schalen, maar ook om schalen van bedorven eieren of van eieren die niet uitgebroed werden in de pluimveestal.

De meeste initiatieven met betrekking tot de valorisatie van eierschalen bevinden zich nog in onderzoeksfase. Maar uit studies blijkt dat er uit de schalen twee interessante componenten kunnen gehaald worden. Enerzijds de schaal zelf en anderzijds het eiermembraan.

Enkele voorbeelden van inspirerende bedrijven die al aan de slag gingen met eierschalen:

Cosmetica en voedingstoepassingen

  • Eggxpert is een bedrijf uit Nederlands Limburg, dat op kleine commerciële schaal eierschalen valoriseert. Het bedrijf ontwikkelde twee producten uit de reststroom. Enerzijds het product WonderLime: dit wordt ontwikkeld uit de eierschalen zelf en bevat een mineraal van hoge kwaliteit dat rijk is aan calcium en gebruikt kan worden als duurzame en biogebaseerde vulstof voor verschillende industrieën.
    Anderzijds ontwikkelden ze ook WonderCare, een product dat geproduceerd wordt uit het membraan van de eierschaal en specifiek gebruikt kan worden in gezonde voeding, diervoeding of huidverzorgingsproducten, dankzij zijn anti-aging en ontstekingsremmende werking.

Bioplastics

  • Ook in het Verenigd Koninkrijk zagen ze al potentieel in het upcyclen van eierschalen. Just Egg, een eierverwerkend bedrijf, gespecialiseerd in hardgekookte eieren en mayonaise, ontwikkelde een innovatieve manier om de 17,7 ton eierschalen die wekelijks vrijkomen te valoriseren. De schalen worden gewassen, fijngehakt en gedroogd. Het kalkpoeder dat uit dit proces ontstaat kan gebruikt worden als vulmiddel in plastic en heel wat bedrijven toonden al interesse om hiermee aan de slag te gaan.

Landbouwtoepassingen

  • Dankzij het hoge calciumgehalte van de eierschalen, vinden we ook toepassingen voor deze reststroom in landbouwtoepassingen. Het Nederlandse bedrijf Berg Agri verkoopt eierschalen aan landbouwers die het kunnen verwerken in hun potstal of het kunnen gebruiken voor het (langdurig) verbeteren van de bodemkwaliteit van zure landbouwgronden.
  • De Nederlandse firma Farmers4all biedt landbouwers kalkmeststof aan die geproduceerd wordt op basis van eierschalen.

Petfood

  • Het Nederlandse Schaffelaarbos werd in 2022 overgenomen door de Duitse multinational Symrise en ontwikkelde een aantal biogebaseerde producten op basis van eierschalen. De eierschalen worden gewassen, gedroogd en verpulverd en kunnen gebruikt worden als gemakkelijk verteerbare calciumbron in petfood. Ook de niet uitgebroede eieren uit pluimveehouderijen en de ‘in-ovo’ geteste eieren worden hier gescheiden en verwerkt tot eiwit- en calciumrijke poeders voor petfood.
  • ...
wol

Wol en dierlijke haren

Wol is een mooi voorbeeld van een biogebaseerde grondstof die door de eeuwen heen werd gebruikt in verschillende sectoren, gaande van de textiel- tot de bouw- en landbouwsector. Toch is het vandaag moeilijk om die veelzijdige grondstof te vermarkten. Zeker in de textielsector is, met de komst van de gemakkelijk op grote schaal te produceren synthetische vezels (zoals polyester), het gebruik van wol gedaald. Een bijkomend minpunt, is dat wol in onze streken vaak in relatief beperkte volumes vrijkomt en dus vaak hoge logistieke kosten met zich meebrengt. Ook de wisselende kwaliteit van de lokaal geproduceerde wol zorgt ervoor dat textielbedrijven niet snel toehappen.

Toch zien we de laatste jaren, zowel bij consument als producent, terug een stijgende vraag naar lokaal geproduceerde biobased materialen. Dit door een groeiend bewustzijn rond duurzaamheids-, en/of gezondheidscriteria.

Enkele voorbeelden van bedrijven die wol gebruiken in diverse biogebaseerde toepassingen:

  • Woolin (AT) maakt isolatiematerialen op basis van schapenwol. Die kunnen gebruikt worden voor muur-, vloer- en dakisolatie, want schapenwol heeft van nature uitstekende isolatie-eigenschappen en draagt bij aan een gezond binnenklimaat. Het materiaal is volledig biobased en biedt een duurzaam alternatief voor synthetische isolatiematerialen.
  • Lavalan (D) produceert wolisolatie voor het merk VAUDE. Ze verwerken biologische wol van schapen uit de regio rond het Bodenmeer (D) tot isolatiemateriaal voor kleding en andere toepassingen.
  • …

Naast schapenwol, kan ook alpacawol, konijnenwol (angorawol) of geitenhaar (kasjmier/mohair) zeker in bepaalde nichemarkten ingezet worden. Bijvoorbeeld voor de productie van luxegoederen of in de textielsector. Ook runder- of paardenhaar kent al decennialang specifieke afzetmogelijkheden binnen de productie van borstels, matrassen, stofferingen …

mest

Mest en urine

Uitgedrukt in volume, vormen mest en urine veruit de grootste groep dierlijke reststromen. Uit recente cijfers (2021) blijkt dat mest voor 86% van de landbouwnevenstromen verantwoordelijk is in Vlaanderen, concreet ging het toen om 23.321.755 ton mest. Door de grote hoeveelheden die vrijkomen, vormt de verwerking van die mest en urineoverschotten vaak een uitdaging voor de landbouwer. Maar onder invloed van steeds strengere milieu- en emissiewetgeving, werden de laatste jaren ook hier al heel wat stappen gezet om de bijproducten op kwalitatieve wijze te valoriseren.

Dierlijke mest wordt in de eerste plaats gebruikt om landbouwgronden te bemesten. Maar het overmatig gebruik van mest, heeft negatieve gevolgen op onze bodem en natuur. Daarom werden er vanuit het beleid strenge normen geformuleerd die in geen geval overschreden mogen worden. Meer dan ooit zoeken we in Vlaanderen naar duurzame valorisatiemethodes voor mest en urine. Enkele mogelijke toepassingen zijn: omzetting tot bio-energie (biogas), biogebaseerde vervanging voor kunstmeststof (renure)…

Zo is de recent veranderde Europese wetgeving (januari 2026) rond het gebruik van renure (Recovered Nitrogen from manURE) als kunstmestvervanger bijzonder interessant voor de Vlaamse landbouwers. Renure bestaat uit stikstof die uit dierlijke mest wordt teruggewonnen. Het kan door de landbouwer op het eigen bedrijf geproduceerd worden en biedt zo een circulair en lokaal alternatief voor het gebruik van kunstmeststoffen. Bovendien verlaagt het ook onze afhankelijkheid van kunstmeststof producerende landen (zoals Rusland, VS, China…).

Enkele interessante bedrijven die hier al mee aan de slag gingen:

  • Biolectric (BE) ontwikkelde kleinschalige biogasinstallaties die geïmplementeerd kunnen worden op landbouwbedrijven en zo helpen om de ecologische voetafdruk van de landbouwsector te verkleinen.
  • Ook het Nederlandse Oosterhof - Holman, ontwikkelde kleinschalige vergistingsinstallaties die kunnen bijdragen aan een sterkere kringlooplandbouw.
  • ...
visresten

Zijstromen uit de visserij

Wanneer we het hebben over dierlijke reststromen, mogen we zeker ook de reststromen uit de (zee)visserij niet vergeten. Want niet alle onderdelen van vis of schaaldieren kunnen door de voedingsindustrie verwerkt worden. Denk maar aan vis- koppen en -huiden, graten, organen, of schaaldier- en schelpdierresten. Nu de druk op het maximaal valoriseren van biomassa stijgt, wordt het ook binnen deze sector steeds belangrijker om de zijstromen te benutten. Logischerwijs, bevinden veel bedrijven die specialiseren in deze componenten zich in landen met een goed uitgebouwde visserijsector.

Visbijproducten

Op vandaag worden viskoppen, graten en organen bijvoorbeeld al verwerkt tot vismeel. Dankzij het hoge eiwitgehalte vormt het een interessante component voor allerlei diervoeders, zoals veevoeders en petfood. Uit de vishuid wordt dan weer collageen gehaald, een interessant bestanddeel voor de cosmeticasector. Vaak gaat het om relatief kleine volumes (zeker in kleinere visserijlanden) waarbij de heterogeniteit van de bijproducten voor een minder efficiënte valorisatie zorgt.

Enkele voorbeelden van bedrijven die al aan de slag zijn met visbijproducten:

  • Het Duitse bedrijf Bioceval verwerkt visbijproducten tot ‘duurzaam’ vismeel en visolie. Het duurzaam geproduceerde vismeel / de duurzame visolie is rijk aan eiwitten en kan verwerkt worden in allerhande soorten petfood of veevoeders.
  • De bloeiende vissector in Ijsland zorgt voor een grote stroom aan visbijproducten. Het bedrijf Kerecis (IS), focuste zich daarom op het verwerken van vishuiden tot farmaceutische toepassingen. Ze pionieren met het gebruik van visweefsel in celtherapie en het creëren van regeneratief weefsel.
  • Bij MarinaTex wordt op basis van visbijproducten, zoals vishuid en schubben, een duurzame en composteerbare (6 weken) plasticfolie gemaakt, ideaal voor single-use.
  • Het Finse Hailia draagt met een gepatenteerde technologie bij aan de opwaardering van onderbenutte visgrondstoffen. Voor de productie van hun voedingsmiddelen gebruiken ze zowel bijproducten van zalmachtigen, kleine vissoorten en andere grondstoffen. Een mooi voorbeeld hiervan is hun nieuwste product: Pulled Rainbow Trout. Een soort van eetbare visstukjes samengesteld uit zijstromen van zalmfilets.
  • Pelagia (NO) is marktleider in de productie van hoogwaardige visproducten. Het bedrijf bestaat uit verschillende divisies die goed op elkaar afgestemd zijn. Zo is er Pelagia Food, Pelagia Feed en Pelagia Health. Ze zorgen ervoor dat de bijproducten die ontstaan bij de verwerking van vb. vis tot humane voedingsproducten niet verloren gaan, maar verder kunnen verwerkt worden tot petfood of farmaceutische toepassingen.
  • …

Schaal- en schelpdierresten

Als we het hebben over mariene reststromen, dan moeten we zeker ook even stilstaan bij schaal- en schelpdierresten. Er wordt steeds meer onderzoek gedaan naar deze biomassastroom, want de schalen en schelpen bevatten interessante componenten zoals bv. chitine, wat gebruikt kan worden in de productie van o.a. biomedische-, landbouw-, voedings-, en andere biogebaseerde toepassingen zoals packaging materiaal of duurzame grondstoffen voor de bouwsector...

Uit chitine, wordt het biopolymeer chitosan gemaakt. Chitosan bevat aminosuikers die van nature in het menselijk lichaam voorkomen en daarom een uitstekende biocompatibiliteit hebben. Medische producten die chitosan bevatten, hebben daardoor huidbeschermende, roodheid- en irritatie verminderende eigenschappen en bevorderen bovendien het natuurlijk herstelproces van de huid. Daarnaast kan chitosan ook gebruikt worden in voeding als verdikkingsmiddel of voor zijn antimicrobiële werking (om de shelflife van bepaalde producten te verlengen). Chitosan is ook een basispolymeer dat kan gebruikt worden voor biodegradeerbaar verpakkingsmateriaal.

Uit recent onderzoek blijken de bestanddelen chitine en calcium uit schaal- en schelpdierresten ook nuttig te zijn voor de productie van potgrond of organische meststoffen. Chitine heeft een gunstig effect op bodemorganismen en biedt natuurlijke weerstand tegen sommige ziekmakende bodemorganismen.

Enkele voorbeelden van toonaangevende bedrijven in de productie van chitosan/chitine:

  • Primex Iceland is wereldwijd marktleider in de productie van chitosan, met verschillende brands zoals ChitoCare®, ChitoClear®, LipoSan Ultra® en SeaKlear®, die hun afzet kennen richting voedings- en biomedische producten.
  • Ook het Noorse Chitinor specialiseert in de productie van chitosan met de focus op medische toepassingen zoals huid- en wondverzorging, oog- en weefselherstel.
  • GreenFlow Corp, gevestigd in Canada, zet chitine in als biostimulant. De chitine halen ze uit reststromen van de inktvis verwerkende industrie.
  • ...
shrimp

Onderzoeksprojecten:

Wei

Diary industry waste reuse into biobased resources for the chemical industry

An integrated biorefinery for the conversion of dairy by-products to high value bio-based chemicals

Insectenmeel en melkweipoeder als nieuwe potentiële eiwitbronnen voor biologisch leghennenvoer

Wei als duurzaam en innovatief ingrediënt voor de brouwerij

Mest

Risks of antibiotic residues, antibiotic resistance genes and pathogens when using pig manure as fertilizer on crop fields

Mariene bijproducten

The effect of chitin soil amendment on the plant response, natural microbial community and the fate of human pathogenic bacteria

Commercial exploitation of marine collagen and chitin from marine sources

Bioactive substances in the shells of mussels, crabs and shrim

Invloed van chitine en biochar op het rhizosfeer microbioom van aardbei in functie van plantengezondheid: uitbreiding naar metatranscriptomics en DNA-SIP

Producing advanced bio-based fertilizers from fisheries wastes

Making the fish processing side-streams sustainable and efficient

Valorising Fish Waste: Towards a Greener and More Sustainable Future

Optimal utilization of seafood side-streams through the design of new holistic process lines

Het Interreg 2 Zeeën project Horti-BlueC legt de puzzel van verschillende bruikbare organische afvalstromen om tot betere en meer duurzame teeltsubstraten in serres te komen.

Bronnen:

Vragen?

Contacteer ons

Jasmine Versyck